ГЛІКАЗІДЫ

Гліказіды — гэта група безазоцістых рэчываў, малекула якіх складаецца з дзвюх частак: вугляводнай і невугляводнай (аглікон).

Аглікон і цукрыстая частка звязаны праз пасрэдніцтва атама кіслароду, вугляроду, серы або азоту, у сувязі з чым адрозніваюць О-гліказіды, С-гліказіды, М-гліказіды. Найбольш шырока распаўсюджаны О-гліказіды. У залежнасці ад прыроды цукровага астатку гліказіды можна падзяліць на пентазіды, гексазіды, біязіды. У медыцыне выдзяляюць сардэчныя гліказіды, сапаніны, антрагліказіды, фенолагліказіды, флаваноіднын гліказіды, гліказіды-горычы і шэраг іншых.

Пад уздзеяннем ферментаў і розных экзагенных фактараў большасць гліказідаў вельмі лёгка распадаецца на састаўныя кампаненты. Гэтую акалічнасць неабходна ўлічваць у працэсе сушкі і захавання раслін, не дапускаючы адсырэння, паколькі пры наяўнасці вільгаці актыўнасць ферментаў вышэйшая.
Да ліку незаменных у медыцынскай практыцы адносяцца сардэчныя гліказіды. Да цяперашняга часу яны адыгрываюць найболып важную ролю сярод сродкаў лячэння сардэчна-сасудзістай сістэмы. Аглікон сардэчных гліказідаў мае стэроідную структуру.

Расліны, што ўтрымліваюць сардэчныя гліказіды, з-за іх высокай біялагічнай актыўнасці лічацца ядавітымі. У раслін-ным свеце сардэчныя гліказіды атрымалі шырокае распаўсюджанне. Яны найболын характэрныя для нрадстаўнікоў такіх сем\’яў, як залознікавыя, кутровыя, лілейныя, казялыювыя, струкавыя і інш. У медыцынскай практыцы для лячэння сардэчна-сасудзі-стай сістэмы шырока выкарыстоўваюцца розныя віды наперставак, ландыш майскі, жаўтушнік шэры, светнік вясенні і інш.

Важную ў тэрапеўтычных адносінах групу рэчываў складаюць гліказіды антрацэнвытворных злучэнняў, аснову якіх утварав ядро антрацэну. У залежнасці ад структуры вугляроднага шкілета (асновы) прыродныя антрацэнвытворныя падраздзяляюць на манамеры, дымеры і кандэнсаваныя. Цукровы кампанент антрагліказідаў можа быць прадстаўлены глюкозай, рамнозай, ксілозай, арабінозай.
Антрацэнвытворныя і іх гліказіды малатаксічныя, аказваюць паслаблялыіае ўздзеянне і змяшчаюцца ў кары крушыны алешнікавай, лісці альясу, нладах жасцёру, лісці касіі, корані рэвеню тангуцкага.

У медыцынскай нрактыцы шырокае распаўсюджанне атрымалі расліны, што ўтрымліваюць горычы. Гэта гліказідныя структуры, агліконы, якія пакуль што вывучаны недастаткова. Выкарыстоўваюцца горкія рэчывы для павышэння апетыту. Яны павялічваюць сакрэцыю страўнікавага соку, перыстальтыку страўнікава-кішачнага тракта, а таксама танізуюць арганізм у цэлым. Утрымліваюцца яны ў каранях гарычкі жоўтай, лісці бабку трохлістага, траве цвінтарэю парасоністага, корані дзьмухаўцу, траве палыну горкага і іншай расліннай сыравіне.

Да рэчываў гліказіднага характару належаць таксама сапаніны. Іх назва паходзіць ад слова «8аро», што абазначае мыла. Іх водныя растворы пры ўстрэсванні ўтвараюць, як і мыла, шмат пены. У залежнасці ад будовы аглікону выдзяляюць стэроідныя і трытэрпенавыя сапаніны. Першыя блізкія сваёй структурай да сардэчных гліказідаў і нярэдка сустракаюцца разам з імі ў раслінах (наперстаўка, ландыш). Сапаніны стэроіднай групы ў адрознен-не ад трытэрпенавых менш багатыя на цукры. У састаў вугляводнай часткі малекулы сапанінаў уваходзяць глюкоза, галактоза, фруктоза, ксілоза, арабіноза і рамноза. Сапаніны знойдзены ў прадстаўнікоў больш чым 70 сем\’яў, але галоўным чынам у ключыкавых і гваздзіковых. У медыцынскай практыцы ў якасці сапанінзмяшчальных раслін выкарыстоўваюцца заманіха высокая, аралія маньчжурская, элеўтэракок калючы, жэньшэнь, лакрычнік голы, сінюха блакітная, ключыкі вясеннія, хвошч палявы і шэраг іншых раслін.

Фармакалагічныя ўласцівасці сапанінаў даволі шырокія. Найбольш вядомае адхарквальнае (карані і карэнішчы крапінцу, сінюхі, ключыкаў), седатыўнае (карэнішча і карані сінюхі) і танізацыйнае (прадстаўнікі сям\’і араліевых) уздзеянне іх на арганізм. Прэпараты, што ўтрымліваюць сапаніны, асабліва трытэрпенавыя, нрызначаюцца пераральна, паколькі пры прамым кантакце з крывёю, гэта значыць пры ўнутрывенным увядзенні, выклікаюць разбурэнне эрытрацытаў.

Разам з разгледжанымі гліказіднымі злучэннямі важнае значэнне для медыцынскай практыкі маюць таксама фенолагліказіды, агліконамі якіх з\’яўляюцца простыя фенолы. Фенольныя гліказіды характэрны для нрадстаўнікоў вярбовых, каменяломнікавых, таўсцянкавых, ружакветных, складанакветных, бруснічных. Найбольш вядомыя гліказіды, як арбуцін з яго мачагонным і антымікробным уздзеяннем на арганізм і салідразід, які валодае танізуючымі і адаптагеннымі ўласцівасцямі.

У аношнія гады ў медыцынскай. практыцы вялікая ўвага надаецца флаваноідным гліказідам, якія будуць разгледжаны далей.